I Wojna Światowa

Posiedzenie Reichstagu, 4 sierpnia 1914

4 sierpnia 1914 wszystkie frakcje polityczne głosują jednomyślnie za udzieleniem kredytów wojennych. bpk

Polscy ochotnicy do Legionu Polskiego, początkowo utworzonego przez Austriaków, na przeglądzie poborowych w Lublinie, późne lato 1914

Jako ochotnicy Polacy walczyli po stronie państw centralnych, Niemiec i Austrii, przeciwko Rosji. Ogółem w I wojnie światowej walczyło na różnych frontach 1,5 miliona polskich żołnierzy. Bundesarchiv

I wojna światowa (1914 –1918) stawia przed europejskim ruchem robotniczym trudne pytanie o to, czy zachować postawę internacjonalistyczną, czy też, w sytuacji wojny, propagować cele narodowe. W Niemczech głównym wyznacznikiem stanowiska w tej sprawie jest kwestia zgody parlamentarnej na udzielenie kredytów wojennych. W imię sprzeciwu wobec tej zgody od SPD oddziela się (1917) Niezależna Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (UPDS). Na początku roku 1919 z jednej z frakcji UPDS oraz innych grup powstaje Komunistyczna Partia Niemiec.

Wielu Polaków marzy o tym, by dzięki wojnie ich kraj odzyskał niepodległość. W zależności od własnej oceny sytuacji walczą po obu stronach frontu. Frakcja rewolucyjna PPS negocjuje w 1916 roku pod przewodnictwem Józefa Piłsudskiego, dysponującego dzięki Polskiej Organizacji Wojs kowej własną siłą wyszkolonych żołnierzy, z niemieckimi najwyższymi władzami wojskowymi. Bezskutecznie, ponieważ niemieckie władze chciałyby jedynie rekrutować żołnierzy.

Dzięki wspólnej proklamacji Królestwa Polskiego sprawa narodowa staje się kwestią międzynarodową, przez co wzrasta jej znaczenie.

Oderwanie ziem polskich od Rosji oznacza ich europeizację pod każdym względem, również w stosunkach wzajemnych między Żydami i Polakami. Pierwszym skutkiem tej europeizacji musi być zniszczenie żydowskiego getta i przyznanie żydom praw obywatelskich jako części miejscowej ludności […]. Żydzi razem z ludnością chrześcijańską przeżyją proces nowego kształtowania stosunków społeczno-ekonomicznych […].

Leon Wasilewski, 1915

Leon Wasilewski (1870–1936) jest w latach 90. XIX wieku członkiem PPS w Galicji, gdzie zostaje bliskim współpracownikiem Piłsudskiego w PPS-Frakcji Rewolucyjnej. W czasie I wojny światowej wierzy, że wraz z powstaniem odrodzonego państwa polskiego można będzie osiągnąć pełne uznanie praw i integrację Żydów. W roku 1919 jest członkiem Komitetu Narodowego Polskiego na konferencji pokojowej w Paryżu. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Róża Luksemburg, 1910

Róża Luksemburg (1871–1919) należy do grupy polskich socjaldemokratów, którzy sprzeciwiają się powstaniu państwa polskiego. W roku 1898 dzięki fikcyjnemu małżeństwu uzyskuje obywatelstwo niemieckie. Staje się jednym z wiodących teoretyków SPD, ale jej radykalne stanowisko nie zyskuje poparcia większości. Współzałożycielka Komunistycznej Partii Niemiec zostaje zamordowana w 1919 roku. AdsD

Wojska niemieckie wkraczają do Łodzi, 1914

Bundesarchiv

Okres międzywojenny

Propolski plakat plebiscytowy, 1921

Zgodnie z ustaleniami traktatu wersalskiego mieszkańcy Górnego Śląska w 1921 roku biorą udział w plebiscytach, które obserwuje Liga Narodów. W ich wyniku okręg przemysłowy zostaje podzielony między Polskę a Niemcy. Konfl ikty polsko-niemieckie po obu stronach granicy są rozstrzygane częściowo przez nieregularne oddziały obywatelskie.

Biblioteka Śląska, Katowice.

Pod koniec I wojny światowej Polska odzyskuje niepodległość, przegrana Austria i pokonane Niemcy są zmuszone odstąpić część swoich terytoriów. W wojnie polsko-bolszewickiej, toczącej się w latach 1920 –1921, Polsce udaje się przesunąć własne granice na wschód.

Austria i Niemcy stają się demokracjami parlamentarnymi z silnymi partiami socjaldemokratycznymi. Również Polska staje się krajem demokratycznym. Partie socjaldemokratyczne jednoczą się tu w 1919 roku w Polską Partię Socjalistyczną (PPS), a niemieckojęzyczni socjaldemokraci w Polsce tworzą rozmaite organizacje i okresowo współpracują z PPS.

Józef Piłsudski, który zasłynął osobiście dowodząc wojskami polskim w latach 1920 –1921, dokonuje przewrotu majowego (1926) i tworzy reżim narodowo- autorytarny. Od zamachu stanu do roku 1929 PPS stopniowo odwraca się od Piłsudskiego i rządzących z nim konserwatystów, lekceważących prawa parlamentarne. Wybory parlamentarne w 1935 i 1937 roku nie przebiegają już w sposób demo kratyczny.

Józef Piłsudski, około 1917

Józef Piłsudski (1867–1935), pierwotnie wywodzący się z PPS, z czasem zostaje autorytarną głową państwa. Po przewrocie majowym (1926), za rządów sanacji od końca lat 20. XX wieku, dochodzi do prześladowań m.in. członków ruchu robotniczego. Libary of Congress, Washington

Uczestnicy XVI wspólnego Zjazdu PPS i XV Kongresu Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego w Krakowie, kwiecień 1919

Uchwalony w 1920 roku program zjednoczonej wokół Piłsudskiego PPS postuluje lepszą ochronę pracowników, terytorialnych i kulturalnych praw mniejszości narodowych, ustanowienie podstawowych, polityczno-gospodarczych kierunków rozwoju państwa.

Właściciel praw autorskich nieustalony

Pojazd reklamujący PPS w kampanii wyborczej do Rady m.st. Warszawa, 1928

PPS wspiera początkowo zamach majowy (1926), potem jednak się od niego dystansuje i obiera kurs konfrontacyjny w stosunku do coraz bardziej antydemokratycznego rozwoju wypadków w Polsce.

Zdjęcie w domenie publicznej

Rada Komisarzy Ludowych i proklamacja republiki, pocztówka 1918

9 listopada 1918 Philipp Scheidemann (SPD) proklamuje w Berlinie republikę i zostaje pierwszym kanclerzem Republiki Weimarskiej. Socjaldemokrata Friedrich Ebert (po prawej na górze) po wyborach do konstytuanty zostaje pierwszym demokratycznie wybranym prezydentem Niemiec. Posłowie SPD sprzeciwiają się przyznaniu Polsce obszarów niemieckich.

AdsD

Protest przeciwko odstąpieniu Górnego Śląska Polsce, Opole, 1921

bpk